Connect with us

Hodowca i Jeździec

Naukowiec prak­tyk

Kronika

Naukowiec prak­tyk

tekst: dr Jacek Łojek

Dnia 17 paź­dzier­ni­ka 2016 r. zmarł
prof. dr hab. Szczepan Chrzanowski, zasłu­żo­ny nauczy­ciel aka­de­mic­ki, wybit­ny spe­cja­li­sta hodow­li i użyt­ko­wa­nia koni, wie­lo­let­ni pra­cow­nik Wydziału Zootechnicznego/Nauk o Zwierzętach SGGW i kie­row­nik Zakładu Hodowli Koni.

pro­fe­sor Chrzanowski

Był popu­lar­ną posta­cią na Wydziale, lubia­ną przez wszyst­kich: stu­den­ci ceni­li go za cie­ka­wy wykład wie­dzy hipo­lo­gicz­nej, łącze­nie wie­dzy teo­re­tycz­nej z prak­tycz­ną oraz przy­ja­zne nasta­wie­nie, współ­pra­cow­ni­cy za kole­żeń­skość i poczu­cie humo­ru, konia­rze za kom­pe­ten­cje i sta­łą goto­wość słu­że­nia pomo­cą – opi­nią, poradą…

Urodził się 25 czerw­ca 1945 r. w Niedziałce k. Mińska Mazowieckiego. Po ukoń­cze­niu liceum w Mińsku Mazowieckim pod­jął stu­dia na Wydziale Zootechnicznym SGGW. Studia ukoń­czył w 1967 r. i pod­jął rocz­ny staż pro­duk­cyj­ny w SK Nowielice. Po powro­cie na uczel­nię w 1968 r. został zatrud­nio­ny jako asy­stent w Zakładzie Hodowli Koni. W 1974 r. obro­nił dok­to­rat na pod­sta­wie roz­pra­wy pt. Próba oce­ny wyni­ków hodow­la­nych osią­ga­nych przez stad­ni­ny mało­pol­skie w okre­sie lat 1958-1970. Rada Wydziału Zootechnicznego jed­no­myśl­nie wyróż­ni­ła całość prze­wo­du dok­tor­skie­go. W 1988 r. ogło­sił roz­pra­wę habi­li­ta­cyj­ną pt. Wpływ krzy­żo­wa­nia uszla­chet­nia­ją­ce­go rasą peł­nej krwi angiel­skiej na wyni­ki hodow­la­ne i war­tość użyt­ko­wą koni mało­pol­skich i wiel­ko­pol­skich ze stad­nin pań­stwo­wych. Była to waż­na pra­ca dla naszej hodow­li – sta­no­wi­ła wstęp­ną oce­nę efek­tów kon­cep­cji prze­bu­do­wy nasze­go pogło­wia koni pół­krwi z wszech­stron­nie użyt­ko­we­go na typ wierz­cho­wy. W następ­nym roku uzy­skał sto­pień dok­to­ra habi­li­to­wa­ne­go i został powo­ła­ny na sta­no­wi­sko docen­ta. W latach 1990 – 1992 peł­nił na Wydziale funk­cję pro­dzie­ka­na ds. prak­tyk i współ­pra­cy z Rolniczymi Zakładami Doświadczalnymi. Jego ideą było łącze­nie teo­rii z prak­ty­ką. Zawsze pró­bo­wał wcie­lać w pro­ces dydak­tycz­ny wyso­kie stan­dar­dy kształ­ce­nia prak­tycz­ne­go. Był pomy­sło­daw­cą i gorą­cym zwo­len­ni­kiem utwo­rze­nia na Wydziale szko­ły prak­tycz­nej nauki zawo­du, by pod­nieść i wyrów­nać poziom kształ­ce­nia prak­tycz­ne­go stu­den­tów. W 2002 r. uzy­skał tytuł pro­fe­so­ra nad­zwy­czaj­ne­go. Na prze­strze­ni lat 1992 – 2012 kil­ka­krot­nie był kie­row­ni­kiem Zakładu Hodowli Koni. Na eme­ry­tu­rę prze­szedł w 2011 r., pozo­sta­jąc jed­nak w zatrud­nie­niu na część eta­tu. Pracę na uczel­ni zakoń­czył w 2015 r.

W pra­cy nauko­wej nie two­rzył pro­ble­mów, brał na warsz­tat kwe­stie, któ­re wyni­ka­ły z ana­li­zy aktu­al­nej sytu­acji w hodow­li koni oraz czę­stych dys­ku­sji z prak­ty­ka­mi: hodow­ca­mi, wła­ści­cie­la­mi koni i pre­ze­sa­mi stad­nin. Rozwiązywał je w spo­sób racjo­nal­ny – na pod­sta­wie ana­liz i obszer­nej wie­dzy rol­ni­czej, a nie w spo­sób spe­ku­la­tyw­ny czy arbi­tral­ny. Dzięki obszer­nej wie­dzy ogól­no­rol­ni­czej jego roz­wią­za­nia czę­sto były kom­plek­so­we, doty­czy­ły np. cało­ści gospo­dar­stwa, a nie tyl­ko sek­to­ra hodow­li koni. To była wyjąt­ko­wa umie­jęt­ność Profesora wśród konia­rzy aka­de­mi­ków. W ten spo­sób do dys­ku­sji o aktu­al­nym sta­nie hodow­li koni wno­sił kon­cep­cje opar­te na wyni­kach swo­ich prac nauko­wych, wie­dzy i doświad­cze­niu w rol­nic­twie. Cenili go za to prak­ty­cy, za trzeź­wy osąd i roz­sąd­ne, zro­zu­mia­łe roz­wią­za­nia. Przykładem takich roz­wią­zań były choć­by kwe­stie zwią­za­ne z hodow­lą koni zim­no­krwi­stych w latach 80. i obec­nie, roz­wią­za­nia pro­ble­mów oce­ny war­to­ści użyt­ko­wej koni wyści­go­wych czy oce­na war­to­ści użyt­ko­wej i hodow­la­nej repro­duk­to­rów pół­krwi. Jest auto­rem lub współ­au­to­rem kil­ku­dzie­się­ciu publi­ka­cji nauko­wych, ksią­żek, wie­lu arty­ku­łów i komu­ni­ka­tów nauko­wych i pro­ble­mo­wych, a tak­że arty­ku­łów popu­lar­no­nau­ko­wych w pra­sie fachowej.

Tematyka nauko­wo-badaw­cza prof. Chrzanowskiego obej­mo­wa­ła sze­ro­kie spek­trum zagad­nień. Koncentrowała się wokół pro­ble­mów hodow­li, użyt­ko­wa­nia i żywie­nia koni. Szczególnie wie­le wysił­ku poświę­cił takim tema­tom, jak:

  • hodow­la koni zim­no­krwi­stych – tema­ty­ka reali­zo­wa­na do koń­ca lat 80., efek­tem była m.in. mono­gra­fia: S. Chrzanowski i współ­au­to­rzy Konie zim­no­krwi­ste w Polsce Środkowowschodniej i Południowej, PWN, Warszawa 1989;
  • żywie­nie koni – reali­zo­wa­ne od dru­giej poło­wy lat 60. XX w. bada­nia nad straw­no­ścią pasz, w tym opra­co­wy­wa­nie mie­sza­nek paszo­wych dla róż­nych grup koni, cze­go efek­tem była nie­daw­no wyda­na książ­ka Żywienie koni;
  • bada­nia nad oce­ną dziel­no­ści wyści­go­wej i war­to­ści hodow­la­nej koni peł­nej i czy­stej krwi oraz półkrwi;
  • bada­nia nad eko­no­mi­ką cho­wu i hodow­li koni nt. ana­li­zy kosz­tów utrzy­ma­nia koni w staj­niach wyści­go­wych i rekre­acyj­nych oraz gospo­dar­stwach hodowlanych.

W dys­ku­sjach nauko­wych nazy­wał rze­czy po imie­niu. Jeszcze jako mło­dy pra­cow­nik nauko­wy w dys­ku­sjach z uzna­ny­mi auto­ry­te­ta­mi, któ­re pre­zen­to­wa­ły wąt­pli­we i nie­re­al­ne kon­cep­cje, potra­fił bez ogró­dek obna­żyć ich miał­kość i spro­wa­dzić spra­wę na zie­mię za pomo­cą nie­zbi­tych argu­men­tów. Czasem miał z tego powo­du pro­ble­my w śro­do­wi­skach aka­de­mic­kich, z dru­giej stro­ny ta posta­wa przy­spa­rza­ła mu wie­lu entu­zja­stów w świe­cie prak­ty­ki hodow­la­nej – wśród hodow­ców, tre­ne­rów i użyt­kow­ni­ków koni.

Prof. dr hab. Szczepan Chrzanowski był dosko­na­łym dydak­ty­kiem, wycho­waw­cą wie­lu poko­leń zoo­tech­ni­ków. Pod jego opie­ką powsta­ły trzy dok­to­ra­ty oraz 80 prac magi­ster­skich i inży­nier­skich. Do osią­gnięć na polu dydak­ty­ki, a tak­że orga­ni­za­cji Wydziału Nauk o Zwierzętach nale­ży zali­czyć takie dzia­ła­nia, jak: utwo­rze­nie w 1979 r. staj­ni dydak­tycz­nej w Brwinowie, któ­ra powsta­ła w znacz­nej mie­rze dzię­ki pra­cow­ni­kom Zakładu, a przede wszyst­kim fizycz­nej i kon­cep­cyj­nej pra­cy Profesora; orga­ni­za­cja stu­diów wie­czo­ro­wych na spe­cjal­no­ści hodow­la koni; współ­au­tor­stwo pod­ręcz­ni­ków aka­de­mic­kich wyda­nych na SGGW z zakre­su cho­wu i hodow­li koni w 1984, 1991 (II wyd.) oraz nowe­go pod­ręcz­ni­ka w 2013 r.; współ­au­tor­stwo pla­nu zago­spo­da­ro­wa­nia staj­ni na Wolicy na staj­nię dydak­tycz­ną i ośro­dek jeź­dziec­ki SGGW.

Prof. Chrzanowski współ­pra­co­wał ści­śle z prak­ty­ką hodow­la­ną, gdzie jego wie­dza i zaan­ga­żo­wa­nie były wyso­ko cenio­ne. Urodził się na wsi – wie­dza o rol­nic­twie i pra­ca w nim były jego pasją. Miał ogrom­ną wie­dzę zarów­no o pro­duk­cji polo­wej, jak i zwie­rzę­cej, któ­rą chęt­nie dzie­lił się ze inny­mi. O Jego wyso­kich kom­pe­ten­cjach w tym wzglę­dzie świad­czą opi­nie wybit­nych rol­ni­ków i hodow­ców cenią­cych Profesora za wie­dzę i pra­co­wi­tość – Tadeusza Głoskowskiego senio­ra ze stad­ni­ny Skrzydlów-Widzów, Kazimierza Bobika ze stad­ni­ny Nowielice, Macieja Świdzińskiego z SK Golejewko i SK Krasne.

Nieustannie pogłę­biał wie­dzę rol­ni­czą i hodow­la­ną w cza­sach ogrom­nych zmian w tych dzie­dzi­nach, będąc kom­pe­tent­nym roz­mów­cą i dorad­cą na tym polu wie­dzy. Nawet ostat­nio, gdy pozwa­la­ły mu na to siły, jeź­dził na impre­zy hodow­la­ne w kra­ju i za gra­ni­cą z mło­dy­mi hodow­ca­mi koni. Miał z nimi bar­dzo dobry kon­takt, a oni z kolei bar­dzo ceni­li jego opi­nie. Trudno się dzi­wić, że jego ideą było łącze­nie teo­rii z prak­ty­ką hodow­la­ną, przede wszyst­kim na Uczelni.

Pełnił waż­ne funk­cje w kra­jo­wych struk­tu­rach hodow­li koni:

  • w Polskim Związku Hodowców Koni – prze­wod­ni­czą­cy Komisji Księgi Stadnej koni rasy wiel­ko­pol­skiej w latach 2000 – 2012, prze­wod­ni­czą­cy Rady Hodowlanej Polskiego Związku Hodowców Koni w latach 2012 – 2016; współ­twór­ca kra­jo­wych pro­gra­mów hodow­li koni rasy wiel­ko­pol­skiej i pol­skie­go konia szla­chet­ne­go pół­krwi, współ­twór­ca pro­gra­mu prób dziel­no­ści ogie­rów; uczest­ni­czył w opra­co­wa­niu pro­gra­mów hodow­la­nych dla koni zimnokrwistych;
  • w Polskim Związku Jeździeckim – wie­lo­let­ni współ­pra­cow­nik i kon­sul­tant m.in. w spra­wie czem­pio­na­tów mło­dych koni (dziś Mistrzostwa Polski Młodych Koni), waż­ne­go ele­men­tu stra­te­gii w hodow­li koni półkrwi;
  • na Wyścigach Konnych – czło­nek komi­sji technicznej;
  • w kwar­tal­ni­ku „Koń Polski” – w latach 1984 – 1986 czło­nek komi­te­tu redak­cyj­ne­go i autor licz­nych artykułów.

Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Złotym Medalem za Długoletnią Służbę, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Honorową Odznaką Zasłużony dla SGGW, Złotą Odznaką Polskiego Związku Hodowców Koni, Srebrną Honorową Odznaką Polskiego Związku Jeździeckiego, Odznaką Zasłużony Pracownik Rolnictwa.

Prof. dr hab. Szczepan Chrzanowski w śro­do­wi­sku konia­rzy był nie­wąt­pli­wie nie­zwy­kłą indy­wi­du­al­no­ścią i jed­nym z naj­lep­szych fachow­ców w dzie­dzi­nie hipologii.

W naszej pamię­ci pozo­sta­nie jako powszech­nie lubia­ny i cenio­ny za swo­ją kole­żeń­skość, zawsze pełen poczu­cia humo­ru kole­ga i przy­ja­ciel. Pomagał wszyst­kim z peł­nym odda­niem i poświę­ce­niem, zysku­jąc mia­no czło­wie­ka pra­we­go, uczci­we­go, ser­decz­ne­go i życzliwego.

Jego śmierć jest dla nas bole­sną stratą

Więcej w Kronika

Na górę