Connect with us

Geny a umasz­cze­nie koni, cz. 3

Hodowla

Geny a umasz­cze­nie koni, cz. 3

Andrzej Grzybowski, Michał Wierusz-Kowalski

(…) Zkąd tedy pra­wie bia­ły wątłe­go przy­ro­dze­nia, k’temu gęstym cho­ro­bom i bólom a naj­wię­cej róż­nym chro­mo­tom, będąc i rogu bia­łe­go, bar­dzo pod­le­gły. Takie konie Grekowie nazy­wa­ją apa­lo­po­des, tj. bez nóg (…) - to i wie­le innych wysu­bli­mo­wa­nych wyja­śnień doty­czą­cych umasz­cze­nia odnaj­du­je­my w „Hippice, to jest Księdze o Koniach, potrzeb­nej i kro­to­chwil­nej mło­do­ści zaba­wie”, ku pożyt­ko­wi ludzi rycer­skich na jasność wyda­nej sta­ra­niem Krzysztofa Dorohostajskiego A.D. 1861. Od tam­tych cza­sów świa­do­mość rze­czy w przed­mio­to­wej dzie­dzi­nie ciut ewo­lu­owa­ła… co pró­bu­je­my w 3 czę­ści niniej­sze­go cyklu przed­sta­wić.

Maści roz­ja­śnio­ne - LOCUS C oraz LOCUS D

Uważa się, że roz­ja­śnie­nie maści (takie jak palo­mi­no czy buck­skin, czy­li buła­na - naj­bar­dziej popu­lar­na wśród ame­ry­kań­skich ras koni, np. mustang) uwa­run­ko­wa­ne jest dzia­łal­no­ścią dwóch loci: C oraz D. Geny wystę­pu­ją­ce w tych loci powo­du­ją ogra­ni­cze­nie wystę­po­wa­nia pig­men­tu w komór­ce rdze­nia tyl­ko do jej obwo­du w obrę­bie poje­dyn­cze­go wło­sa. Czasami roz­ja­śnie­nie jest poj­mo­wa­ne błęd­nie jako mie­sza­ni­na wło­sów jasnych i ciem­nych.

LOCUS C

Locus C oddzia­łu­je na sto­pień pig­men­ta­cji wło­sa. Genetycy są zgod­ni co do tego, że allel C warun­ku­je ujaw­nie­nie się eume­la­ni­ny oraz felo­me­la­ni­ny. Mutacją genu C jest gen ccr powo­du­ją­cy roz­ja­śnie­nie czer­wo­ne­go pig­men­tu (felo­me­la­ni­ny) maści kasz­ta­no­wa­tej, gnia­dej oraz jaśniej­szych par­tii maści o mie­sza­ni­nie wło­sów czar­nych z czer­wo­ny­mi oraz czer­wo­nych z cze­ko­la­do­kasz­ta­no­wa­ty­mi. Natomiast allel ccr nie daje roz­ja­śnie­nia maści karej oraz cze­ko­la­do­kasz­ta­no­wa­tej.

MAŚĆ PALOMINO I CREMELLO

Maść palo­mi­no (ter­min pocho­dze­nia ame­ry­kań­skie­go, bowiem w Polsce funk­cjo­nu­je odpo­wied­nik - iza­be­lo­wa­ty) cha­rak­te­ry­zu­je się bar­wą sier­ści od beżo­wej po ciem­no­zło­tą oraz bla­do­pło­wą grzy­wą i ogo­nem. Gdy allel Ccr wystę­pu­je w sta­nie hete­ro­zy­go­ty (C Ccr) pig­ment czer­wo­ny ogra­ni­czo­ny jest tyl­ko do obwo­du rdze­nia wło­sa. Efektem będzie czę­ścio­we roz­ja­śnie­nie sier­ści.
Przykładem roz­ja­śnie­nia maści jest obec­ność alle­lu Ccr w geno­ty­pie konia kasz­ta­no­wa­te­go, cze­go kon­se­kwen­cją jest roz­ja­śnie­nie maści kasz­ta­no­wa­tej do maści palo­mi­no. Gdy Ccr wystę­pu­je w sta­nie homo­zy­go­ty rece­syw­nej (ccr ccr) to nastę­pu­je pra­wie cał­ko­wi­te ogra­ni­cze­nie czer­wo­ne­go pig­men­tu we wło­sie; w rezul­ta­cie otrzy­mu­je­my nie­czy­sto bia­ły kolor sier­ści (o odcie­niu kre­mo­wym) - maść cre­mel­lo. Bardzo czę­sto maść cre­mel­lo mylo­na jest z maścią domi­nu­ją­cą bia­łą. Różnica pomię­dzy tymi dwie­ma maścia­mi pole­ga na tym, że u konia maści cre­mel­lo widocz­ne są wszyst­kie odmia­ny, nato­miast u konia maści domi­nu­ją­co bia­łej odmia­ny są cał­ko­wi­cie nie­wi­docz­ne.
Koń maści cre­mel­lo cha­rak­te­ry­zu­je się różo­wą skó­rą (bar­dzo rzad­ka pig­men­ta­cja skó­ry), nie­bie­skim lub bursz­ty­no­wym kolo­rem oczu (rybie oko), oraz bla­do­pło­wą grzy­wą i ogo­nem (żół­te kopy­ta); stąd w Europie maść ta czę­sto zna­na jest jako nie­bie­sko­oka kre­mo­wa (ang. BEC - Blue-Eyed-Cream).

W krzy­żów­ce konia Cremello (ccr ccr) z koniem maści kasz­ta­no­wa­tej (CC) zawsze otrzy­ma­my konia maści palo­mi­no:

  • P: CC x ccr ccr pro­du­ko­wa­ne game­ty: C oraz ccr
  • F1: C ccr - palo­mi­no

Gama odcie­ni maści palo­mi­no jest bar­dzo sze­ro­ka: od zło­ta­wej sier­ści i bar­dzo jasnej grzy­wy, do jasno­brą­zo­wej z trosz­kę ciem­niej­szą grzy­wą i ogo­nem. Odcień maści palo­mi­no zale­ży od odcie­nia maści kasz­ta­no­wa­tej rodzi­ca.
Koń maści palo­mi­no może być rów­nież wyni­kiem krzy­żów­ki dwóch koni maści kasz­ta­no­wa­tej (żad­ne z rodzi­ców nie wyka­zy­wa­ło jakie­go­kol­wiek roz­ja­śnie­nia maści). W wyja­śnie­niu tego przy­pad­ku moż­na oprzeć się na teo­rii, według któ­rej obec­ność alle­lu A jest koniecz­na do ujaw­nie­nia się maści palo­mi­no. Tak więc koń maści kasz­ta­no­wa­tej posia­da­ją­cy w swym geno­ty­pie allel ccr, lecz nie posia­da­ją­cy alle­lu A, nie wyka­że maści palo­mi­no. Skrzyżowanie takich dwóch osob­ni­ków stwa­rza moż­li­wość powsta­nia konia maści palo­mi­no.

MAŚĆ BUŁANA

Maść ciem­no­gnia­da zosta­nie roz­ja­śnio­na pod wpły­wem genu ccr do kolo­ru przy­bru­dzo­ne­go żół­te­go (mie­sza­ni­na wło­sów czar­nych i żół­tych - tzw. buck­skin), ale nogi oraz grzy­wa i ogon pozo­sta­ną czar­ne, a maść gnia­da o odcie­niu jaśniej­szym roz­ja­śnio­na zosta­nie do kolo­ru żół­te­go z ciem­niej­szy­mi miej­sca­mi - oto recep­ta na koni­ka buła­ne­go.
Często wraz z poja­wie­niem się obu w/w typów maści wystę­pu­je ciem­na prę­ga przez grzbiet oraz ciem­ne paski na nogach i pod­bar­czu, rza­dziej ciem­ne koń­ce uszu (zwią­za­ne jest to z obec­no­ścią alle­lu at z locus A). Powyższe roz­ja­śnie­nia wystę­po­wa­ły już przy obec­no­ści jed­ne­go alle­lu ccr. W przy­pad­ku wystą­pie­nia tego alle­lu w ukła­dzie homo­zy­go­ty rece­syw­nej (ccr ccr) efekt roz­ja­śnia­ją­cy maść gnia­dą jest podwój­ny. Sierść sta­je się pra­wie bia­ła, nato­miast miej­sca ciem­ne pozo­sta­ją nadal ciem­ne (lub mają odcień cze­ko­la­do­wy). Skóra ma mini­mal­ną pig­men­ta­cję, może być sza­ra lub różo­wa. Maść tę okre­śla się jako per­li­no, nie­mniej jest to kom­bi­na­cja z pogra­ni­cza palo­mi­no i buła­nej. Podobnie jak w powyż­szych maściach, rów­nież w per­li­no moż­na stwier­dzić wystę­po­wa­nie pasów na pod­bar­czu, na nogach, oraz pasa wzdłuż grzbie­tu (uwa­run­ko­wa­ne są alle­lem at w locus A).
Ostatnie bada­nia dowio­dły, że poje­dyn­czy allel ccr odpo­wie­dzial­ny jest za roz­ja­śnie­nie maści kasz­ta­no­wa­tej do tzw. Red-Dun. Maść ta cha­rak­te­ry­zu­je się czer­wo­ną sier­ścią z ciem­no­czer­wo­ny­mi powierzch­nia­mi, czę­sto wystę­pu­ją pasy na nogach (uwa­run­ko­wa­ne przez allel at).
Z kolei w przy­pad­ku konia maści cze­ko­la­do­kasz­ta­no­wa­tej (nie­pło­wie­ją­cej) pomi­mo obec­no­ści alle­lu ccr roz­ja­śnie­nie nie wystą­pi, ponie­waż allel ccr roz­ja­śnia tyl­ko felo­me­la­ni­nę, któ­ra nie wystę­pu­je w tej maści (wystą­pi jed­nak bar­dzo lek­kie roz­ja­śnie­nie maści cze­ko­la­do­kasz­ta­no­wa­tej-pło­wie­ją­cej, któ­ra zawie­ra nie­wiel­kie ilo­ści felo­me­la­ni­ny).
Bywa rów­nież, że allel ccr oddzia­łu­je na maści, w któ­rych wystę­pu­je mie­sza­ni­na wło­sów czar­nych z czer­wo­ny­mi lub czer­wo­nych z cze­ko­la­do­kasz­ta­no­wa­ty­mi. Wpływ alle­lu ccr na pierw­szą z tych mie­sza­nin jest prak­tycz­nie nie­zau­wa­żal­ny. Natomiast w dru­giej z tych mie­sza­nin wystę­pu­je nie­wiel­kie roz­ja­śnie­nie oko­li­cy chrap i pachwin. Obydwa typy maści mogą posia­dać w swo­im geno­ty­pie allel at. Jest on zwią­za­ny z wystą­pie­niem ciem­nych pasów na nogach, któ­re mogą być sła­bo lub w ogó­le nie­uchwyt­ne dla ludz­kie­go oka.

Jest to frag­ment arty­ku­łu, aby prze­czy­tać peł­ny tekst zapra­sza­my do zaku­pu kwar­tal­ni­ka „Hodowca i Jeździec” Rok VI nr 2 (17) 2006.
Pismo dostęp­ne jest w Okręgowych / Wojewódzkich Związkach Hodowców Koni, Biurze PZHK, za pośred­nic­twem pre­nu­me­ra­ty oraz w wybra­nych skle­pach jeź­dziec­kich.

Więcej w Hodowla

Na górę