Connect with us

Geny a umasz­cze­nie koni, cz. 2

Hodowla

Geny a umasz­cze­nie koni, cz. 2

Andrzej Grzybowski, Michał Wierusz-Kowalski

(…) Gniada sierść tedy jest powie­trza uczest­nicz­ką, a wil­go­ści krwa­wej pod­le­głą, co sama weso­łość w koniach jaśnie poka­zu­je. Cisawa zasię, ta jako ognio­wej natu­ry, tak też żół­ci naj­wię­cej w sobie zamy­ka, co i sama rzecz w koniach poka­zu­je, jako tacy gniew­li­wi i waśni­wi bywa­ją. Siwa albo bia­ła sierść żywio­ło­wi wod­ne­mu i fleg­mie jest pod­da­na, a ztą­dże bia­łość swo­ja bie­rze. Wrona a osta­tecz­na, ta z zie­mi wszyst­ko przy­ro­dze­nie bie­rze, któ­rej dla podob­no­ści maści czar­nej, melan­cho­lia przy­da­na jest (…)” - tak o cha­rak­te­rach maści pisze w dzie­le „Hippika” z 1603 roku Krzysztof Drorohostajski, tema­cie któ­ry zaini­cjo­wa­li­śmy w poprzed­nim nume­rze „HiJ”.

Maść siwa, dere­szo­wa­ta i domi­nu­ją­co bia­ła

Pomimo, że koń posia­da pod­sta­wo­wy geno­typ warun­ku­ją­cy maść kasz­ta­no­wa­tą, karą, cze­ko­la­do­kasz­ta­no­wa­tą, gnia­dą lub jaką­kol­wiek roz­ja­śnio­ną, feno­ty­po­wo może prze­ja­wić się jako siwy, dere­szo­wa­ty lub domi­nu­ją­cy bia­ły.
Uwarunkowane jest to trze­ma gena­mi, któ­re są epi­sta­tycz­ne (czy­li wyka­zu­ją dzia­ła­nie hamu­ją­ce innych genów) w sto­sun­ku do maści pod­sta­wo­wych i roz­ja­śnio­nych. Znajdują się one w loci: G, R i W.

LOCUS G,
bo nie miał dobre­go kto nie miał siwe­go

U koni geno­ty­po­wo siwych siwie­nie nastę­pu­je dopie­ro po pew­nym cza­sie od uro­dze­nia. Podczas wzro­stu i doj­rze­wa­nia zwie­rzę­cia kolo­ro­we wło­sy stop­nio­wo zosta­ją zastą­pio­ne wło­sa­mi siwy­mi (o róż­nych odcie­niach: od bia­łe­go do sta­lo­we­go). Należy tu zwró­cić uwa­gę na odróż­nie­nie konia siwe­go o bia­łych wło­sach od maści Cremello (pseu­do­al­bi­no) lub od konia domi­nu­ją­co bia­łe­go. Koń siwy będzie miał zawsze ciem­ną skó­rę i ciem­no pig­men­to­wa­ne oko (oczy­wi­ście skó­ra na obsza­rze bia­łych odmian będzie różo­wa).
Koń posia­da­ją­cy w swym geno­ty­pie allel na maść siwą rodzi się mając jed­ną z pod­sta­wo­wych maści. Jednak maść ta jest odpo­wied­nio ciem­niej­sza od maści pod­sta­wo­wej, któ­ra mia­ła­by pozo­stać u doro­słe­go - nie­si­wie­ją­ce­go konia (np. źre­bię gnia­de, któ­re będzie siwe, jest o wie­le bar­dziej ciem­ne niż źre­bię gnia­de, któ­re pozo­sta­nie gnia­de, ale u przy­szłe­go siwe­go odnaj­dzie­my poje­dyn­cze bia­łe wło­sy na powie­kach i czo­le). Proces siwie­nia u źre­bię­cia roz­po­czy­na się w oko­li­cach oczu, następ­nie uszy, gło­wa i resz­ta cia­ła. Bardzo czę­sto zda­rza się, że nogi siwie­ją dużo póź­niej. Gdy grzy­wa i ogon jaśnie­ją szyb­ciej niż cia­ło, to będą one kolo­ru sre­brzy­ste­go - jaśniej­sze od resz­ty cia­ła; nato­miast gdy grzy­wa i ogon wybie­la­ją się póź­niej to pozo­sta­ną ciem­niej­sze od resz­ty cia­ła.
Wszystkie konie nie będą­ce siwy­mi mają w swym geno­ty­pie parę alle­li w sta­nie homo­zy­go­ty rece­syw­nej - gg. Tymczasem alle­le na siwą bar­wę wystę­pu­ją w sta­nie homo­zy­go­ty domi­nu­ją­cej - GG, lub hete­ro­zy­go­ty - Gg. Allel G jest cał­ko­wi­cie domi­nu­ją­cy nad alle­lem g.
Bardzo trud­no jest roz­róż­nić konia, któ­ry ma w swym geno­ty­pie układ GG od konia, któ­ry ma w swym geno­ty­pie układ Gg. W hodow­lach, gdzie koń aby zostać zakwa­li­fi­ko­wa­nym do roz­ro­du musiał być siwy, czę­sto rodzi­ły się źre­ba­ki innych maści. Świadczyło to o hete­ro­zy­go­tycz­nym ukła­dzie alle­li u oboj­ga rodzi­ców (Gg).

P: Gg x Gg pro­du­ko­wa­ne game­ty: G oraz g
F1: 1xGG 2xGg 1xgg
siwa siwa inna maść

(P - rodzi­ce; F1 - pierw­sze poko­le­nie)

Mechanizm siwie­nia pole­ga na zaha­mo­wa­niu pro­ce­su prze­ni­ka­nia gra­nu­lek z pig­men­tem do toreb­ki wło­sa przez co pozo­sta­je on w skó­rze wła­ści­wej. Pomimo to u nie­któ­rych koni wystę­pu­ją ciem­niej­sze plam­ki dając rezul­tat cęt­ko­wa­nia inten­syw­niej­szym kolo­rem - hrecz­ka. Cętki te uwa­run­ko­wa­ne są praw­do­po­dob­nie genem jesz­cze nie ziden­ty­fi­ko­wa­nym. Być może jest to gen, któ­ry warun­ku­je tak­że powsta­wa­nie tzw. jabłek u koni, któ­re są w wyśmie­ni­tej kon­dy­cji zdro­wot­nej i są wspa­nia­le odży­wio­ne. Czasami rów­nież, two­rzą się na siwej maści kęp­ki ciem­nych wło­sów oto­czo­nych obrę­czą jaśniej­szych, dając efekt tzw. jabł­ko­wi­to­ści.

W hodow­la­nej rze­czy­wi­sto­ści spo­ty­ka­my rasy selek­cjo­no­wa­ne wła­śnie podług maści siwej, przy­kła­do­wo: per­sze­ro­ny, lipi­ca­ne­ry, kla­dru­by i anda­lu­zy. Ponadto szyb­kość siwie­nia warun­ko­wa­na jest rasą konia stąd ara­by „łapią bia­łość” już w bar­dzo mło­dym wie­ku. Swego rodza­ju utra­pie­niem star­szych siw­ków są czer­nia­ko­mię­sa­ki, czy­li rodzaj nowo­two­rów - guzów, któ­re powsta­ją z kumu­la­cji pig­men­tu, co prze­kre­śla ich przy­dat­ność rzeź­ną.

GENOTYP FENOTYP
GG, Gg maść siwa
aa B CC dd E G źre­bię o maści karej-pło­wie­ją­cej, siwie­ją­ce z wie­kiem
at B CC dd E G źre­bię o maści mie­sza­nych wło­sów czar­nych i czer­wo­nych ska­ro­gnia­de, siwie­ją­ce z wie­kiem
A B CC dd E G źre­bię o maści gnia­dej, siwie­ją­ce z wie­kiem
aa bb CC dd E G źre­bię o maści wątro­bia­nej, siwie­ją­ce z wie­kiem
CC dd ee G źre­bię o maści kasz­ta­no­wa­tej, siwie­ją­ce z wie­kiem
Cc dd ee G źre­bię o maści palo­mi­no, siwie­ją­ce z wie­kiem
A B Ccdd E G źre­bię o maści ciem­no­brą­zo­wej z czer­wo­nym odcie­niem (czer­wo­no­bu­ła­ny), siwie­ją­ce z wie­kiem
A B CCD E G j.w.

Jest to frag­ment arty­ku­łu, aby prze­czy­tać peł­ny tekst zapra­sza­my do zaku­pu kwar­tal­ni­ka „Hodowca i Jeździec” Rok V nr 4 (15) 2007 / Rok VI nr 1 (16) 2008.
Pismo dostęp­ne jest w Okręgowych / Wojewódzkich Związkach Hodowców Koni, Biurze PZHK, za pośred­nic­twem pre­nu­me­ra­ty oraz w wybra­nych skle­pach jeź­dziec­kich.

Więcej w Hodowla

Na górę