Connect with us

Etapy szko­le­nia w jeź­dziec­twie meto­dą LTAD

Sport i wyścigi

Etapy szko­le­nia w jeź­dziec­twie meto­dą LTAD

Grażyna Hucz

Wiele kur­sów dla instruk­to­rów w Polsce coraz lepiej przy­go­to­wu­je do pra­cy pod wzglę­dem mery­to­rycz­nym. Mamy spo­ry dostęp do infor­ma­cji, wie­my, cze­go uczyć i jak to powin­no wyglą­dać. Problem poja­wia się na ujeż­dżal­ni, czę­sto po skoń­czo­nym kur­sie instruk­to­rzy zosta­ją pozo­sta­wie­ni sami sobie. Dobrze jeśli mają w klu­bie instruk­to­ra, na któ­rym mogą się wzo­ro­wać, nie­ste­ty czę­sto pra­cu­ją samo­dziel­nie, bez nad­zo­ru.

08_naukaInstruktorzy z regu­ły dzia­ła­ją instynk­tow­nie i choć wyczu­cie tak­że jest waż­ne u tre­ne­ra, to wie­dza jak i według jakie­go sys­te­mu pra­co­wać, znacz­nie zwięk­sza efek­tyw­ność. Brytyjska fede­ra­cja jeź­dziec­ka opra­co­wa­ła meto­dę LTAD, w któ­rej jasno naszki­co­wa­no plan szko­le­nia jeźdź­ców. Podzielono go na trzy eta­py, z któ­rych każ­dy odpo­wia­da okre­ślo­ne­mu pozio­mo­wi roz­wo­ju zawod­ni­ka i jasno okre­śla jego pryn­cy­pia:

  1. Nauka i tre­ning, aby jeź­dzić
  2. Nauka i tre­ning, aby star­to­wać
  3. Nauka i tre­ning, aby wygry­wać.

Nauka i tre­ning, aby jeź­dzić

Krok 1: FUNdamenty (fun – zaba­wa) i tre­ning uczą­cy jeź­dziec­twa
Filozofia: bez­pie­czeń­stwo – radość – nauka
Wiek jeźdź­ca / okres trwa­nia: 6 do 12 lat / ok. 6 lat
Charakterystyka jeźdź­ca: jeź­dziec roz­wi­ja­ją­cy się
Nad czym pra­cu­je­my: pod­sta­wo­we umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kie: rów­no­wa­ga – zaufa­nie – wyczu­cie – har­mo­nia – empa­tia – zain­te­re­so­wa­nie – zaba­wa – kon­tro­la konia, by go zatrzy­mać, ruszyć, zakrę­cić – sza­cu­nek dla koni
Opis pro­gra­mu: dobrze zor­ga­ni­zo­wa­ny, pro­mu­ją­cy sport i aktyw­ność fizycz­ną przez cały rok, inter­dy­scy­pli­nar­ne podej­ście, roz­wój ogól­nej moto­ry­ki i ele­men­tów tech­nicz­nych sta­no­wią­cych pod­sta­wę umie­jęt­no­ści jeźdź­ca, pro­wa­dzą­cy do przy­go­to­wa­nia i ugrun­to­wa­nia umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kich. Obejmuje okres tzw. prze­my­śla­nej zaba­wy.

Celem tego eta­pu jest opa­no­wa­nie pod­staw. Fundamentem jest bez­piecz­ne i pew­ne dąże­nie do mak­sy­mal­ne­go roz­wo­ju umie­jęt­no­ści moto­rycz­nych. To kry­tycz­ny okres pod wzglę­dem roz­wo­ju tych umie­jęt­no­ści. To rów­nież inwe­sty­cja w przy­szły roz­wój plus pra­ca nad neu­tral­ną, syme­trycz­ną posta­wą w ruchu, gwa­ran­tu­ją­cą, że w przy­szło­ści dal­sza pra­ca tech­nicz­na będzie opar­ta na solid­nym fun­da­men­cie umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kich. Doprowadzi to do zmniej­sze­nia lub wyeli­mi­no­wa­nia potrze­by pro­wa­dze­nia szko­leń napraw­czych w póź­niej­szym eta­pie. Również waż­ny w tej fazie jest roz­wój koor­dy­na­cji, orien­ta­cji prze­strzen­nej, zwin­no­ści i ela­stycz­no­ści.
Wprowadzenie jeźdź­ca do spor­tu jeź­dziec­kie­go powin­no mieć cha­rak­ter inter­dy­scy­pli­nar­ny, poma­ga­ją­cy zawod­ni­ko­wi roz­wi­jać się wszech­stron­nie. Praca powin­na być dla jeźdź­ca cie­ka­wa i zabaw­na, pro­mo­wać szko­le­nie z wyko­rzy­sta­niem gier i zadań, któ­re roz­wi­ja­ją cie­ka­wość i chęć poszu­ki­wa­nia. Powinna kon­cen­tro­wać się na zwięk­sze­niu u jeźdź­ca zdol­no­ści do kon­tro­lo­wa­nia pręd­ko­ści i kie­run­ku jaz­dy. Dzieci powin­ny być zapo­zna­wa­ne z zasa­da­mi ety­ki spor­tu. Należy poświę­cić dużo uwa­gi roz­wi­ja­niu wyczu­cia, ryt­mu, har­mo­nii i sza­cun­ku dla koni. Już pierw­sza część powin­na kon­cen­tro­wać się na zna­jo­mo­ści koni oraz budo­wie zaufa­nia i empa­tii mię­dzy jeźdź­cem a koniem oraz na pod­sta­wo­wych zasa­dach dba­ło­ści o koń­ski sprzęt. Na począt­ku tego eta­pu jeź­dziec powi­nien mieć oko­ło 10 godzin aktyw­no­ści fizycz­nej na tydzień, co obej­mu­je 2-4 godzi­ny dzia­łań zwią­za­nych z jaz­dą i 6-8 godzin zajęć ogól­no­ro­zwo­jo­wych. Pod koniec pierw­sze­go eta­pu nale­ży stop­nio­wo zwięk­szać czę­sto­tli­wość uczest­nic­twa w kon­kur­sach i zawo­dach. Celem jest wpro­wa­dze­nie zawod­ni­ków do kon­ku­ren­cji.
Taka aktyw­ność powin­na kon­cen­tro­wać się na zaba­wie i nauce przez pozy­tyw­ne doświad­cze­nia, a tak­że oswa­jać mło­dych jeźdź­ców zarów­no z suk­ce­sa­mi, jak i poraż­ka­mi. Odniesione suk­ce­sy pozwo­lą budo­wać pew­ność sie­bie i zachę­cą do odkry­wa­nia i roz­wi­ja­nia nowych umie­jęt­no­ści, nato­miast nie­po­wo­dze­nia powin­ny uczyć wytrwa­ło­ści i wycią­ga­nia wnio­sków z poraż­ki. W obu przy­pad­kach waż­na jest reak­cja oso­by odpo­wie­dzial­nej za mło­de­go jeźdź­ca. Obydwie sytu­acje powin­ny być przed­sta­wio­ne pozy­tyw­nie, jako roz­wój dal­szych moż­li­wo­ści. Doświadczenia tre­nin­go­we i star­to­we powin­ny wspie­rać roz­wój zarów­no kon­ku­ren­cji, jak i współ­pra­cy mię­dzy mło­dy­mi zawod­ni­ka­mi oraz poma­gać w utoż­sa­mia­niu się z czę­ścią więk­sze­go śro­do­wi­ska. Również obser­wu­jąc suk­ce­sy kole­gów z dru­ży­ny, z któ­rą się iden­ty­fi­ku­je, zawod­nik roz­wi­ja pew­ność sie­bie. W tym aspek­cie war­to zachę­cać do więk­sze­go wysił­ku tak­że rodzi­ców i tre­ne­rów (tab).
Na wcze­snym eta­pie szko­le­nia nale­ży ponad­to:

  • uni­kać prze­cią­ża­nia krę­go­słu­pa (nad­miar kłu­sa)
  • pamię­tać o roz­grzew­ce na począt­ku tre­nin­gu
  • stop­nio­wo wzbo­ga­cać pro­po­no­wa­ne sytu­acje (spa­ce­ry, par­ku­ry) i zwięk­szać trud­ność gier
  • tłu­ma­czyć lub poka­zy­wać ruchy, sto­jąc naprze­ciw­ko dziec­ka – to bar­dzo przy­dat­ne pod­czas pra­cy z gru­pą
  • dawać dziec­ku odpo­wie­dzial­ne zada­nia, np. pra­wi­dło­we czysz­cze­nie kuca, zaję­cia w sio­dlar­ni (sprzą­ta­nie, spraw­dza­nie sta­nu sprzę­tu, czysz­cze­nie sprzę­tu)
  • uczyć dziec­ko poma­gać przy roz­kła­da­niu i skła­da­niu sprzę­tu do gier
  • pod­czas lek­cji pre­mio­wać sytu­acje, pod­czas któ­rych dziec­ko może samo­dziel­nie się poru­szać i kie­ro­wać koniem; nie sto­so­wać wyłącz­nie jaz­dy w zastę­pie
  • pobu­dzać wyobraź­nię, szu­kać nowych pomy­słów na gry, par­ku­ry, spa­ce­ry, orga­ni­zo­wać róż­ne klu­bo­we impre­zy
  • korzy­stać z dąż­no­ści dziec­ka do pra­wi­dło­we­go wyko­na­nia zada­nia, aby dosko­na­lić tech­ni­kę jaz­dy; nie moż­na prze­sa­dzać – dla dziec­ka wła­ści­wy odruch ozna­cza odruch sku­tecz­ny, a nie książ­ko­wy
  • zawsze tłu­ma­czyć sens zadań i ocze­ki­wa­nia (dla­cze­go taka pozy­cja, a nie inne, dla­cze­go taka regu­ła BHP)
  • pre­mio­wać począ­tek samo­oce­ny w odnie­sie­niu do błę­dów i suk­ce­sów i uczyć oce­ny popraw­no­ści wyko­ny­wa­nia zadań przez obser­wa­cję ruchów rówie­śni­ków – oczy­wi­ście pod ści­słą kon­tro­lą peda­go­gicz­ną
  • pre­mio­wać postę­py, nie uwy­pu­klać nie­po­wo­dzeń
  • moż­na sto­so­wać gry wyczy­no­we, ale zmie­nia­jąc ich warun­ki tak, żeby dać szan­sę na wygra­ną każ­de­mu dziec­ku; lepiej sto­so­wać kla­sy­fi­ka­cję ekip, a nie indy­wi­du­al­ną (jest mniej kar­cą­ca)
  • nie prze­sa­dzać ze współ­za­wod­nic­twem, dziec­ko szyb­ko się spa­la, korzyst­ne są egza­mi­ny typu odzna­ki jeź­dziec­kie
  • od cza­su do cza­su poka­zać swo­je umie­jęt­no­ści na koniu i wyko­rzy­stać to w szko­le­niu (jeże­li postę­pu­ję tak, koń postę­pu­je w taki spo­sób); przy­po­mi­nać zna­ne zacho­wa­nia, aby dzie­ci mogły wyde­du­ko­wać odpo­wiedź na nową sytu­ację
  • uła­twiać szko­le­nie przez odkry­wa­nie nowych sytu­acji, gdy dziec­ko samo musi odna­leźć wła­ści­we reak­cje; zwra­cać uwa­gę, by te sytu­acje dopa­so­wać do moż­li­wo­ści dziec­ka
  • prze­ka­zy­wać wie­dzę w spo­sób dyna­micz­ny, ser­decz­ny, stop­nio­wo wpro­wa­dzać ter­mi­no­lo­gię jeź­dziec­ką, aby roz­sze­rzyć słow­nic­two – przed­mio­ty, sprzęt, czę­ści cia­ła kuca
  • odkry­wać przy­ro­dę, świat zwie­rzę­cy; wyko­rzy­sty­wać zda­rze­nia w klu­bie (np. opie­ka wete­ry­na­ryj­na) do posze­rza­nia wie­dzy
  • moż­na już wer­bal­nie tłu­ma­czyć tra­sę par­ku­ru (chy­ba że jest bar­dzo skom­pli­ko­wa­ny, wte­dy trze­ba go przejść)
  • dać dzie­ciom moż­li­wość samo­dziel­ne­go opra­co­wa­nia tra­sy par­ku­ru
  • pro­jek­to­wać razem z dzieć­mi następ­ną lek­cję
  • w przy­pad­ku dłuż­szych zajęć (30-45 min) dziec­ko może skon­cen­tro­wać się na jed­nym zada­niu nie dłu­żej niż 10 minut, a w przy­pad­ku gier i zabaw – 20 min.

08_rozwoj_zawodnika-aby_jezdzic

Nauka i tre­ning, aby star­to­wać

Filozofia: bez­pie­czeń­stwo – zado­wo­le­nie – nauka
Wiek jeźdź­ca / okres trwa­nia: 12 do 16 lat / ok. 4 lat
Charakterystyka jeźdź­ca: jeź­dziec kom­pe­tent­ny
Nad czym pra­cu­je­my: opa­no­wa­nie jaz­dy kon­nej – rozu­mie­nie koni i ich fizjo­lo­gii – roz­wój
Opis pro­gra­mu: perio­dy­za­cja pro­gra­mu tak, by dopro­wa­dzić do zrów­no­wa­żo­ne­go roz­wo­ju umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kich i zawod­ni­czych

Cel tego eta­pu jest dwo­ja­ki. Po pierw­sze ma roz­wi­jać indy­wi­du­al­ność zawod­ni­ka, a po dru­gie pie­lę­gno­wać w nim zami­ło­wa­nie do spor­tu i chęć dal­sze­go roz­wo­ju. Wymaga to cią­głe­go roz­wo­ju i dosko­na­le­nia umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kich. Nadal nale­ży pod­kre­ślać inter­dy­scy­pli­nar­ne podej­ście do jaz­dy. W trak­cie tej fazy szko­le­nia trze­ba uwzględ­nić aktyw­no­ści i zada­nia, któ­re mają na celu jak naj­sku­tecz­niej­sze prze­nie­sie­nie umie­jęt­no­ści z tre­nin­gu na zawo­dy, przy jed­no­cze­snym pro­mo­wa­niu zrów­no­wa­żo­ne­go podej­ścia do roz­wo­ju zarów­no umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kich, jak i star­tów w zawo­dach. Szkolenia w coraz więk­szym stop­niu kon­cen­tru­ją się na budo­wa­niu świa­do­mo­ści i wraż­li­wo­ści jeźdź­ca. Zawodnik roz­wi­ja wie­dzę i zro­zu­mie­nie, jak koń powi­nien pra­co­wać w pra­wi­dło­wej rów­no­wa­dze, ryt­mie i posta­wie; jak roz­wi­jać konie przez tre­ning, a tak­że w jaki spo­sób pla­no­wać star­ty i jeź­dzić kon­kur­sy. Jeździec pra­cu­je nad zada­nia­mi pro­mu­ją­cy­mi dosko­na­le­nie per­cep­cji, czy­ta­nie par­ku­ru i czwo­ro­bo­ku.
Należy zwra­cać szcze­gól­ną uwa­gę na roz­wój siły, wytrzy­ma­ło­ści, szyb­ko­ści i ela­stycz­ność. Dzięki takie­mu podej­ściu unik­nie­my sytu­acji, w któ­rej ogra­ni­cze­nia w tych obsza­rach utrud­nią lub nawet unie­moż­li­wią roz­wój. Niesłychanie waż­ne jest dopa­so­wa­nie aktyw­no­ści do danej sytu­acji i pozio­mu umie­jęt­no­ści potrzeb­nych do roz­wi­ja­nia jaz­dy kon­nej. Jeźdźcy, jak wszy­scy spor­tow­cy, muszą być odpo­wied­nio przy­go­to­wa­ni fizycz­nie i emo­cjo­nal­nie, by spro­stać szcze­gól­nym wyma­ga­niom kon­kur­su, a co za tym idzie – pra­co­wać nad dosko­na­le­niem tech­ni­ki jaz­dy. Szczególną uwa­gę nale­ży zwró­cić na rodzaj i licz­bę zawo­dów i dopa­so­wać je indy­wi­du­al­nie do każ­de­go zawod­ni­ka, opie­ra­jąc się na oce­nie pozio­mu umie­jęt­no­ści i doj­rza­ło­ści. Podczas tre­nin­gów i zawo­dów wie­le uwa­gi nale­ży poświę­cać roz­wo­jo­wi świa­do­mo­ści jeźdź­ca oraz moni­to­ro­wa­niu sta­nów emo­cjo­nal­nych zawod­ni­ka i konia. Jest to okres nauki roz­po­zna­wa­nia, jak sta­ny emo­cjo­nal­ne, psy­chicz­ne i fizycz­ne przed, w trak­cie i po tre­nin­gu wpły­wa­ją na wyni­ki pra­cy.

08_rozwoj_zawodnika-aby_startowac

Nauka i tre­ning, aby wygry­wać

Filozofia: bez­pie­czeń­stwo – satys­fak­cja – wyni­ki
Wiek jeźdźca/ okres trwa­nia: 16 do 21 lat, powy­żej 21 lat / do koń­ca trwa­nia karie­ry
Charakterystyka jeźdź­ca: jeź­dziec ukształ­to­wa­ny, zawod­nik
Opis pro­gra­mu: 16-21 lat – spe­cy­ficz­ne umie­jęt­no­ści star­to­we, jeź­dziec­kie umie­jęt­no­ści tre­nin­go­we, przy­go­to­wa­nie do zawo­dów, samo­dy­scy­pli­na; powy­żej 21 lat – eks­pert zawod­ni­czy, eks­pert star­to­wy, eks­pert tre­nin­gu konia

Celem pierw­szej czę­ści tego eta­pu jest dal­sze dosko­na­le­nie pod­sta­wo­wych umie­jęt­no­ści jeź­dziec­kich, aż do nauki zacho­wań w kon­kret­nych sytu­acjach oraz opty­ma­li­za­cja przy­go­to­wa­nia fizycz­ne­go. W dru­giej czę­ści pra­ca pole­ga na kon­kret­nym przy­go­to­wa­niu do naj­waż­niej­szych zawo­dów i na utrzy­ma­niu wyso­kiej jako­ści wyko­na­nia zada­nia. Utrzymanie spraw­no­ści fizycz­nej, podob­nie jak zdol­ność jeźdź­ca do obie­ra­nia takiej tak­ty­ki jaz­dy, któ­ra będzie opar­ta na ana­li­zie moc­nych i sła­bych stron zarów­no jego, jak i konia, są klu­czo­we dla tego eta­pu. Najistotniejsza jest zdol­ność adap­ta­cji i indy­wi­du­ali­za­cja tre­nin­gu. Etap ten ma na celu mak­sy­ma­li­za­cję umie­jęt­no­ści dzia­ła­nia w spe­cy­ficz­nych sytu­acjach. Należy poło­żyć nacisk na roz­wój jeźdź­ca, zdo­by­wa­nie doświad­cze­nia na mię­dzy­na­ro­do­wych zawo­dach. Zawodnicy powin­ni roz­wi­jać umie­jęt­ność dopro­wa­dza­nia do dobrej for­my zarów­no sie­bie, jak i konia i nauczyć się utrzy­my­wa­nia tego pozio­mu. Jeździec powi­nien codzien­nie anga­żo­wać się w pra­cę nad sobą w duecie z koniem i bez. Fizyczne, psy­chicz­ne i tech­nicz­ne przy­go­to­wa­nie powin­no być zin­dy­wi­du­ali­zo­wa­ne. Coraz wię­cej tre­nin­gów powin­no kon­cen­tro­wać się na kon­kret­nych umie­jęt­no­ściach jaz­dy i umie­jęt­no­ściach star­to­wych, któ­re roz­wi­ja­ją się wraz ze wzro­stem ilo­ści cza­su spę­dzo­ne­go na tre­nin­gach, na zawo­dach i pod­czas nauki koni. Możliwość szko­le­nia i przy­go­to­wa­nia koni do kon­ku­ren­cji jest klu­czo­wym celem póź­nej czę­ści tego eta­pu. W ostat­niej fazie szko­le­nia (zwy­cię­ża­nie) zna­cze­nia nabie­ra fizycz­na i psy­chicz­na pre­sja zwią­za­na z bra­kiem rów­no­wa­gi mię­dzy jeźdź­cem i jego pozio­mem wytre­no­wa­nia, a moż­li­wo­ścia­mi i umie­jęt­no­ścia­mi koni.
Kolejnym pro­ble­mem są podró­że i dłu­gie okre­sy z dala od domu, a tak­że roz­po­czy­na­ją­cy się okres pra­cy zawo­do­wej i zakła­da­nia rodzi­ny. Na począt­ku tego eta­pu pomoc­na może być obser­wa­cja sty­lu życia bar­dziej doświad­czo­nych zawod­ni­ków, nauka zarzą­dza­nia cza­sem i podej­mo­wa­nia decy­zji w sytu­acji, gdy wystę­pu­je sprzecz­ność inte­re­sów. Niezbędne jest też usta­le­nie celów i prio­ry­te­tów, mają­cych wpływ na roz­wój jeźdź­ca i ukie­run­ko­wu­ją­cych jego zaan­ga­żo­wa­nie. Odrębnym, nie­zwy­kle istot­nym czyn­ni­kiem jest wspar­cie nie tyl­ko rodzin i szko­le­niow­ców, ale też pozy­ski­wa­nie spon­so­rów, odpo­wied­nich koni, zapew­nie­nie zawod­ni­ko­wi nie­zbęd­ne­go, wie­lo­dy­scy­pli­nar­ne­go zespo­łu: wete­ry­narz, psy­cho­log, reha­bi­li­tant itp. Nacisk nale­ży poło­żyć rów­nież na wspar­cie medycz­ne i rege­ne­ra­cję.
Pod koniec tego eta­pu nadal waż­ną kwe­stią pozo­sta­je odpo­wied­nia ilość tre­nin­gów. W pla­nach tre­nin­gów i star­tów nale­ży uwzględ­nić fakt, że mak­sy­mal­ny wysi­łek nie może utrzy­my­wać się przez dłuż­szy czas zarów­no u konia, jak i jeźdź­ca. Plan powi­nien więc uwzględ­niać wpro­wa­dze­nie okre­sów rewi­ta­li­za­cji jeźdź­ców i koni, by mogli star­to­wać na naj­wyż­szym pozio­mie. Coraz wię­cej cza­su jeź­dziec może poświę­cać szko­le­niu koni lub wła­snej pra­cy tre­ner­skiej. Optymalny plan powi­nien uwzględ­niać te ocze­ki­wa­nia, nie pomi­ja­jąc jed­no­cze­śnie zasad­ni­cze­go celu, jakim jest u dział i wygry­wa­nie w naj­bar­dziej pre­sti­żo­wych zawo­dach. Na koniec, w celu utrzy­ma­nia moty­wa­cji, waż­ne jest, aby stwo­rzyć śro­do­wi­sko, w któ­rym jeź­dziec dostrze­ga, że korzy­ści wyni­ka­ją­ce z dal­sze­go zaan­ga­żo­wa­nia prze­wyż­sza­ją jego kosz­ty lub korzy­ści pły­ną­ce z roz­wią­zań alter­na­tyw­nych. Jeździec powi­nien mieć jasne cele, jasność roli, auto­no­mii. I być oto­czo­ny zaufa­ny­mi i wia­ry­god­ny­mi oso­ba­mi.
Pod koniec tego eta­pu, powin­no się poło­żyć nacisk na moty­wa­cję do dal­sze­go zaan­ga­żo­wa­nia i aktyw­no­ści fizycz­nej oraz roz­wój umie­jęt­no­ści zawod­ni­ka w roli szko­le­niow­ca prze­ka­zu­ją­ce­go swo­ją wie­dzę innym.

08_rozwoj_zawodnika-aby_wygrywac

Więcej w Sport i wyścigi

Na górę