Connect with us

Demona i inne… Wybitne konie peł­nej krwi angiel­skiej na torze słu­że­wiec­kim

Sport i wyścigi

Demona i inne… Wybitne konie peł­nej krwi angiel­skiej na torze słu­że­wiec­kim

Jerzy Budny

Trzeciego czerw­ca 2014 roku minę­ło 75 lat od otwar­cia jed­ne­go z ład­niej­szych i naj­bar­dziej funk­cjo­nal­nych torów wyści­go­wych Europy. Wprawdzie po zale­d­wie trzech mie­sią­cach z powo­du wybu­chu woj­ny tor został zamknię­ty na sześć lat, a wyści­gi odby­wa­ły się jedy­nie na torach w Lublinie i we Lwowie, ale od sezo­nu 1946 do chwi­li obec­nej nie­prze­rwa­nie słu­ży hodow­com koni wyści­go­wych do pro­wa­dze­nia selek­cji hodow­la­nej, pole­ga­ją­cej na wyło­nie­niu naj­dziel­niej­szych osob­ni­ków.

Prawidłowo skon­stru­owa­ny pro­gram selek­cyj­ny powi­nien w trak­cie dwóch, trzech sezo­nów wyści­go­wych dać odpo­wiedź, któ­re z pod­da­nych pró­bom koni wyróż­nia­ją się tzw. kla­są wyści­go­wą, pole­ga­ją­cą na łącze­niu cech szyb­ko­ści i wytrzy­ma­ło­ści. Konie „kla­so­we” są naj­bar­dziej cenio­ne przez hodow­ców, gdyż dają duże praw­do­po­do­bień­stwo prze­no­sze­nia cen­nych cech na potom­stwo, a więc gwa­ran­tu­ją postęp hodow­la­ny.

Demona (Masis – Diwożona II po San II) gn., 1961, hod. SK Moszna, z lewej dżokej Mieczysław Mełnicki, z prawej dyr. S. Kurowski, Warszawa – mityng 1965 r. fot. z książki „Besson i Demona – zapiski koniarza”

Demona (Masis – Diwożona II po San II) gn., 1961, hod. SK Moszna, z lewej dżo­kej Mieczysław Mełnicki, z pra­wej dyr. S. Kurowski, Warszawa – mityng 1965 r.
fot. z książ­ki „Besson i Demona – zapi­ski konia­rza”

Ze wzglę­dów hodow­la­nych pożą­da­ny był­by sta­bil­ny pro­gram selek­cyj­ny, pozwa­la­ją­cy na porów­ny­wa­nie wyni­ków poszcze­gól­nych koni na prze­strze­ni wie­lu lat. Niestety wyści­gi pod­le­ga­ją tak­że zmien­nym upodo­ba­niom, czę­sto zależ­nym od aktu­al­nych warun­ków eko­no­micz­nych. W Polsce wyści­gi kon­ne orga­ni­zo­wa­ne są wg sys­te­mu gru­po­we­go, pole­ga­ją­ce­go na tym, że zwy­cięz­cy nagród w gru­pach niż­szych prze­cho­dzą do grup wyż­szych. Najwyżej w hie­rar­chii wyści­go­wej znaj­du­ją się goni­twy kate­go­rii A, bez ogra­ni­czeń czy obcią­żeń wyni­ka­ją­cych z prze­bie­gu dotych­cza­so­wej karie­ry poszcze­gól­nych koni.
Aktualnie obo­wią­zu­ją­cy rocz­ny plan gonitw prze­wi­du­je roze­gra­nie 18 wyści­gów kat. A, z tego 4 dla koni 2-let­nich: Ministerstwa Rolnictwa (MR) na dystan­sie 1400 m, Dakoty – wcze­śniej Stolicy (Dak) 1300 m, Mokotowska (Mok) 1600 m i Efforty (Ef) 1400 m; 5 dla koni 3-let­nich: Derby (D) 2400 m, Rulera ® 1600 m, Iwna (Iw) 2200 m, Oaks (O) 2400 m i Wiosenna (Wi) 1600 m; a tak­że 9 gonitw o cha­rak­te­rze porów­naw­czym dla koni w róż­nym wie­ku: Criterium (Cr) dla 2-let­nich i star­szych – 1300 m, Wielka Warszawska (WW) 2600 m, St. Leger (L) 2800 m, Kozienic (Koz) 2000 m, Syreny (Sy) 1400 m, Mosznej (Mo) 1600 m, Memoriał F. Jurjewicza – wcze­śniej Rzecznej (Rz) 1600 m, Krasne (Kr) 2200 m dla 3-let­nich i star­szych i Prezesa Totalizatora Sportowego – wcze­śniej Prezydenta lub Prezesa Rady Ministrów (PRM) 2600 m dla 4-let­nich i star­szych. Wyłącznie dla kla­czy prze­zna­czo­ne są nagro­dy: Efforty, Wiosenna, Oaks i Krasne, a dla ogie­rów Mokotowska. Tylko dla ogie­rów i kla­czy zastrze­żo­ne są nagro­dy Ministerstwa Rolnictwa, Rulera, Iwna i Derby, w pozo­sta­łych nagro­dach mogą uczest­ni­czyć tak­że wała­chy. Taki sys­tem pozwa­la na selek­cję zarów­no w poszcze­gól­nych rocz­ni­kach, jak i na porów­na­nie mię­dzy rocz­ni­ka­mi, a tak­że zależ­nie od płci.
Nie wszyst­kie z wymie­nio­nych nagród były roz­gry­wa­ne w cią­gu całe­go oma­wia­ne­go okre­su, a w odnie­sie­niu do nie­któ­rych zmie­nia­ły się warun­ki, np. znacz­ne skró­ce­nie dystan­su czy ter­min roz­gry­wa­nia, co może pro­wa­dzić do błęd­nych wnio­sków przy bez­po­śred­nim porów­ny­wa­niu zwy­cięz­ców.
Kolejną oko­licz­no­ścią, któ­rą nale­ży wziąć pod uwa­gę, jest licz­ba koni w danym rocz­ni­ku pod­da­wa­na pró­bom na torze, a więc siła kon­ku­ren­cji do zwy­cię­stwa w głów­nych nagro­dach, co obra­zu­je poniż­sze zesta­wie­nie:

07_tabelaW całym okre­sie powo­jen­nym jedy­nym koniem, któ­ry utrzy­mał pry­mat wśród zwy­cięz­ców w kate­go­riach wie­ko­wych 2-, 3- oraz 4-let­nich i star­szych, była wybit­na klacz Demona xx (Masis – Dziwożona II po San II), uro­dzo­na w SK Moszna w 1961 r. Ta wspa­nia­ła klacz wyści­go­wa bie­ga­ła w wie­ku 2 – 4 lat 18 razy, zwy­cię­ża­jąc w 14 goni­twach, w tym nagro­dy: MR, Dak, R, Iw, D, 2 x WW, PRM, St. Leger w Wiedniu i Berlina pod­czas mityn­gu w NRD. Dwukrotnie zaję­ła II miej­sce za koń­mi repre­zen­ta­cji ZSRR w mię­dzy­na­ro­do­wych goni­twach o Nagrodę Pragi w Berlinie i Nagrodę Warszawy pod­czas mityn­gu w Warszawie. W całej karie­rze tyl­ko raz nie zaję­ła płat­ne­go miej­sca (Nagroda Budapesztu). Trenerem Demony był Stefan Michalczyk, a do suk­ce­sów przy­czy­niał się dżo­kej Mieczysław Mełnicki.
W koleb­ce wyści­gów, Wielkiej Brytanii, powsta­ło okre­śle­nie „koń trój­ko­ro­no­wa­ny”, przy­słu­gu­ją­cy zwy­cięz­cy 3 gonitw kla­sycz­nych, do któ­rych zali­cza się nagro­dy: 2000 Gwinei na dystan­sie 1 mili, Derby – 1½ mili i St. Leger – 1¾ mili. W warun­kach pol­skich odpo­wied­ni­kiem tych gonitw są nagro­dy: Rulera, Derby i St. Leger. Co praw­da nasz St. Leger od 1987 r. został otwar­ty tak­że dla koni star­szych, ale dotych­czas nie zda­rzy­ło się, aby nagro­dę tę wygrał der­bi­sta z lat ubie­głych. W okre­sie powo­jen­nym potrój­ną koro­nę zdo­by­ło 11 koni, nic więc dziw­ne­go, że przede wszyst­kim wśród tych zwy­cięz­ców nale­ży upa­try­wać koni wybit­nych, zwłasz­cza gdy do suk­ce­sów w goni­twach kla­sycz­nych w wie­ku 3 lat dodać waż­niej­sze zwy­cię­stwa w goni­twach dla dwu­lat­ków, porów­naw­czych czy mię­dzy­na­ro­do­wych.
Ujmując chro­no­lo­gicz­nie, potrój­ną koro­nę zdo­by­ły nastę­pu­ją­ce konie: og. Ruch – 1948, og. Solali – 1961, og. Dipol – 1972, og. Czerkies – 1974, og. Krezus – 1989, og. Mokosz – 1992, kl. Dżamajka – 2000, og. Dancer Life – 2002, og. Dżesmin – 2005, og. San Moritz – 2007 i og. Intens – 2011. Z wymie­nio­nych na szcze­gól­ne wyróż­nie­nie zasłu­gu­je Dżamajka po Juror i Dżamira po Rutilio Rufo, ur. w 1997 w SK Widzów. Klacz ta zade­biu­to­wa­ła na torze jako 2- let­nia w poło­wie wrze­śnia, nie uczest­ni­cząc w waż­niej­szych goni­twach dla 2-lat­ków. Wielką kla­sę poka­za­ła w wie­ku 3 lat, wygry­wa­jąc we wszyst­kich sied­miu star­tach z orze­cze­niem sędzie­go na celow­ni­ku w nagro­dach: R – pew­nie, Iw – łatwo, D – dowol­nie, O – pew­nie, L – łatwo i WW – pew­nie. Jako 4-let­nia star­to­wa­ła w czte­rech wyści­gach, wygry­wa­jąc nagro­dy: Golejewka, Kozienic i Wielką Nagrodę Słowacji w Bratysławie. Jedynym nie­po­wo­dze­niem zakoń­czył się występ w Hamburgu, gdzie w goni­twie Hansa Preis (G2) nie zaję­ła płat­ne­go miej­sca. Ogółem bie­ga­ła w wie­ku 2 – 4 lat 13 razy, zwy­cię­ża­jąc w 11 goni­twach, do któ­rych była przy­go­to­wy­wa­na przez tre­ne­ra Bogdana Strójwąsa, a dosia­da­na – z wyjąt­kiem debiu­tu pod dż. Emilem Zachariewem – przez dż. Tomasza Dula.
W kon­ku­ren­cji na torze kra­jo­wym bar­dzo dobrze wypa­da og. Krezus po Pyjama Hunt – Kresyda po Dersław, ur. 1986 w SK Golejewko, któ­ry jako 2- i 3-latek star­to­wał w 10 wyści­gach, odno­sząc 8 zwy­cięstw. Były to nagro­dy Budapesztu, R, D (rekor­do­wy czas 2’28”) i L. W nagro­dach MR i Iw zajął II miej­sce. Za gra­ni­cą zwy­cię­żył w nagro­dzie Moskwy na mityn­gu w Berlinie, nato­miast start w International Siemens Trophy w Monachium zakoń­czył się poraż­ką. W koń­cu sezo­nu 3-let­ni Krezus został wydzier­ża­wio­ny do RFN i bie­gał jesz­cze w Belgii w Gr. Hcp Internationale de Serrebeck, zaj­mu­jąc V miej­sce. W wie­ku 4 – 5 lat bie­gał na torach nie­miec­kich 23 razy bez wygra­nej, ale zaj­mu­jąc płat­ne miej­sca, m.in.: II w Geno Europa Preis (G1) w Kolonii za wybit­nym nie­miec­kim og. Mondrian, oraz IV w Aral-Pokal (G1), Idee Hansa Preis (G2), Grosser Preis der Dortmunder Wirtschaft (G3), a tak­że w Robert Pferdmenges-Rennen. Trenerem Krezusa w Polsce był mgr Mirosław Stawski, a dosia­dał go dż. Tomasz Dul.
Kolejnym wyróż­nia­ją­cym się zwy­cięz­cą potrój­nej koro­ny był og. Dipol po Antiquarian – Dostojna po Aquino, ur. 1969 w SK Widzów, któ­ry w wie­ku 2 – 4 lat bie­gał 17 razy, zwy­cię­ża­jąc 9 razy. Wygrał tak­że nagro­dy Iw i WW, a w głów­nych nagro­dach mię­dzy­na­ro­do­we­go mityn­gu o Puchar Kongresu był II w Moskwie i III w Warszawie, tak­że III miej­sce zajął w nagro­dzie Moskwy trak­to­wa­nej w ramach Kongresu ds. Hodowli i Prób Dzielności Koni KDL jako Interderby. Trenerem tego konia był Józef Paliński, a dosia­dał go głów­nie dż. Stanisław Dzięcina.
Bardzo dobrą, acz­kol­wiek krót­ką karie­rę wyści­go­wą miał tak­że og. Solali po Skarb – Solina po Aventin, ur. 1958 w SK Kozienice. Biegał jako 2- i 3-let­ni 11 razy, zwy­cię­ża­jąc w 8 wyści­gach, w tym w nagro­dach: MR, R, Iw, D, L oraz Sofii pod­czas mityn­gu mię­dzy­na­ro­do­we­go w Warszawie. Zajmował tak­że dwu­krot­nie II miej­sce na mityn­gu w Moskwie w nagro­dach Bratysławy i Diospuszty. W wie­ku 2 lat tre­ne­rem Solalego był dr Aleksander Falewicz, a w wie­ku 3 lat mgr Mirosław Stawski. Jako 2-lat­ka dosia­dał go pr. dż. Muth i dż. Jerzy Jednaszewski, a w wie­ku 3 lat dż. Władysław Biesiadziński.
Pierwszy po woj­nie trój­ko­ro­no­wa­ny og. Ruch po Avanti – Rosa Nera po Nektar, ur. 1945, hod. R. Jeżewskiej, pod­czas 4 sezo­nów w latach 1947 – 50 w 24 star­tach odniósł 12 zwy­cięstw, w tym w nagro­dach: Borowna (póź­niej Mokotowska), R, Iw, D, L oraz w wie­ku 4 lat Koz i WW, rewan­żu­jąc się wybit­ne­mu og. Turysta, z któ­rym prze­grał kon­ku­ren­cję w tej goni­twie w roku poprzed­nim. Trenerami Rucha byli Jan Paszkiewicz i Józef Dorosz, a jeźdź­ca­mi w wie­ku 2 lat dżo­ke­je Władysław Biesiadziński i Michał Lipowicz, a następ­nie Aleksander Fomienko i Kazimierz Jagodziński.
Za dziel­ne­go nale­ży uznać tak­że og. Dancer Life po Professional – Dyktatorka po Kastet, ur. 1999 w stad­ni­nie Mariana Pokrywki. Podczas dwóch sezo­nów wyści­go­wych star­to­wał 12 razy, odno­sząc 6 zwy­cięstw w kra­ju, a w trak­cie mię­dzy­na­ro­do­wych wyści­gów w ramach KMET na torze w Bratysławie zajął II miej­sce. Jego tre­ne­rem był mgr Andrzej Walicki, a dosia­da­li dżo­ke­je Siergiej Wasiutow, Janusz Kozłowski i Mirosław Pilich.
Pozostali zwy­cięz­cy potrój­nej koro­ny nie mają żad­nych suk­ce­sów mię­dzy­na­ro­do­wych, głów­nie dla­te­go, że nie uczest­ni­czy­li w tego rodza­ju wyści­gach, nie­mniej ze wzglę­du na karie­rę kra­jo­wą zasłu­gu­ją na wyróż­nie­nie. I tak:

  • og. Czerkies po Erotyk – Czeremcha po Merry Minstrel, ur. 1971 w SK Kozienice, tre­no­wa­ny przez mgr. Macieja Janikowskiego, na 11 star­tów wygrał 10 razy, w tym nagro­dy: Stolicy, Mok, Strzegomia, R, D, L, Widzowa i PRM. Jedyną przy­pad­ko­wą prze­gra­ną o łeb było II miej­sce w nagro­dzie Iwna. Wszystkie suk­ce­sy na Czerkiesie odno­sił dż. Jan Filipowski;
  • og. Intens po Belenus – Inicjatywa po Juror, ur. 2008, hod. Romana Piwko, tre­no­wa­ny przez mgr. Krzysztofa Ziemiańskiego, w wie­ku 2 – 3 lat bie­gał 8 razy, wygry­wa­jąc 7 gonitw. Prawdziwą kla­sę zade­mon­stro­wał, wygry­wa­jąc Derby w staw­ce 17 koni w rzad­ko spo­ty­ka­nym sty­lu dowol­nie o 12 dłu­go­ści, a następ­nie tak­że dowol­nie L i WW. Doznał trud­nej do uspra­wie­dli­wie­nia poraż­ki w nagro­dzie Iwna, zaj­mu­jąc zale­d­wie V miej­sce. Pewnym wytłu­ma­cze­niem może być fakt zmia­ny jeźdź­ca, gdyż od począt­ku karie­ry do nagro­dy Iwna włącz­nie dosia­dał go k. dż. Artur Dul, a następ­nie dż. Tomas Lukasek. Można żało­wać, że ten koń nie dostał szan­sy pró­by swo­ich moż­li­wo­ści w kon­ku­ren­cji mię­dzy­na­ro­do­wej;
  • og. San Moritz po Roulette – Santa Monika po Who Knows, ur. 2004, hod. SK Widzów – Krzysztof Tyszko, w tre­nin­gu mgr. Andrzeja Walickiego, w 11 star­tach odniósł 8 zwy­cięstw. Szczególnie uda­ny miał sezon w wie­ku 3 lat na torze war­szaw­skim, wygry­wa­jąc nagro­dy: Strzegomia, R, Iw, D i L, wszyst­kie w sty­lu dowol­nym. Niestety pró­ba udzia­łu w kon­ku­ren­cji mię­dzy­na­ro­do­wej na torze Hoppegarten wypa­dła nie­za­do­wa­la­ją­co, podob­nie jak jedy­ny start w wie­ku 4 lat w nagro­dzie Rzecznej, któ­ry ukoń­czył na V miej­scu;
  • og. Dżesmin po Professional – Dżakarta po Aprizzo, ur. 2002, hod. Mariana Pokrywki, tre­no­wa­ny przez mgr. Andrzeja Walickiego, bie­gał w cią­gu 2 sezo­nów 11 razy, wygry­wa­jąc 8 gonitw, w tym nagro­dy: Dak, Mok, R, D, L i Koz. Ponadto był II w MR i Iw oraz III w WW;
  • og. Mokosz po Unoaprile – Marbel po Behistoun, ur. 1989 w SK Rzeczna, bie­gał w wie­ku 2 i 3 lat 12 razy, zwy­cię­ża­jąc w 6 wyści­gach, w tym w nagro­dach: R, Iw, D i L. Ponadto był II w Kozienic i IV w WW. Trenerem Mokosza był mgr Piotr Czarniecki, dosia­dał go przede wszyst­kim dż. Wiaczesław Szymczuk, a spo­ra­dycz­nie dż. Rumen Ganczew-Panczew i dż. Tomasz Dul.

Wymienione konie trój­ko­ro­no­wa­ne bez­względ­nie góro­wa­ły w swo­ich rocz­ni­kach, nie­mniej cały sze­reg koni, któ­rych karie­ra wyści­go­wa z róż­nych powo­dów prze­bie­ga­ła odmien­nie, w cało­ścio­wej oce­nie nie mogą być pomi­nię­te i zosta­ną omó­wio­ne w dal­szej kolej­no­ści, nale­żą do nich ogie­ry: Turysta, De Corte, Epikur, Trabant, Erotyk, Pawiment, Skunks, Dixieland, Korab i Hipoliner oraz kla­cze: Taormina, Konstelacja i Kliwia.

Więcej w Sport i wyścigi

Na górę