Connect with us

Historia i sztuka

Amazonki

Aleksandra Jaworowska

Szum kasz­ta­nów niżej mor­ski śpiew
gasną o zmierz­chu świe­ce ukwie­co­nych drzew
dro­ga w gaju wprost słoń­ca świe­ci się podwój­nie
od szu­mu i wie­czo­ru ciem­nie­ją ustro­nia
koły­sząc się tra­wą buj­ną
dziew­czy­ny smu­kłe na koniach”

Józef Czechowicz „W pej­za­żu”

Kobiety-wojow­nicz­ki

Dziś kobie­ta jeż­dżą­ca kon­no, daw­niej dzi­ka wojow­nicz­ka, czy­li ama­zon­ka. Amazonki, z grec­kie­go Amazones, według mito­lo­gii były ple­mie­niem kobiet-wojow­ni­czek rzą­dzo­nych przez kró­lo­we i wywo­dzą­cych się od boga woj­ny Aresa i nim­fy Harmonii. Przemierzały kon­no kra­je Azji Mniejszej napa­da­jąc i gra­biąc inne ple­mio­na, ale też zakła­da­jąc mia­sta, m.in. Smyrnę, Mitylenę, Efez czy Kyme. Część Amazonek osia­dła u stóp Gór Kaukaskich w sąsiedz­twie Gargareńczyków. Podobno każ­dej wio­sny wojow­nicz­ki spo­ty­ka­ły się na szczy­cie góry gra­nicz­nej z mło­dy­mi przed­sta­wi­cie­la­mi sąsia­dów, żeby spę­dzić z nimi dwa mie­sią­ce. Zrodzone z takich krót­ko­trwa­łych związ­ków dziew­czyn­ki zasi­la­ły sze­re­gi Amazonek, a chłop­cy byli, według jed­nych źró­deł, uśmier­ca­ni bądź oka­le­cza­ni, według innych, odda­wa­ni ojcom.

Legenda gło­si, że doszło do spo­tka­nia Aleksandra Wielkiego z kró­lo­wą Amazonek - Mintyją (w innej wer­sji mia­ła to być Talestris), któ­ra przy­by­ła na spo­tka­nie na cze­le oddzia­łu zło­żo­ne­go z trzy­stu dziew­cząt, aby spło­dzić z nim dziel­ne potom­stwo.
Z kolei Herodot prze­ka­zu­je nam opis wal­ki Amazonek ze Scytami. Napadnięci Scytowie ponie­śli duże stra­ty, jed­nak uda­ło im się zmu­sić wojow­nicz­ki do odwro­tu. Po odkry­ciu na polu wal­ki zwłok, Scytowie nie mogli uwie­rzyć, że tak dziel­nie wal­czy­ły z nimi pięk­ne dziew­czy­ny. Uciekli się więc do pod­stę­pu pole­ca­jąc swo­jej mło­dzie­ży roz­bić obóz w pobli­żu wro­ga i nawią­zać z nim przy­ja­zne sto­sun­ki. Cel został osią­gnię­ty, gdyż wkrót­ce oba obo­zy się połą­czy­ły. W ten spo­sób Amazonki zosta­ły poko­na­ne, choć nie w wal­ce.
Powstało mnó­stwo fan­ta­stycz­nych teo­rii doty­czą­cych tych fascy­nu­ją­cych kobiet. Na przy­kład taka, że okry­wa­ły cia­ło skó­ra­mi węży lub inna, że obci­na­ły sobie pra­wą pierś, by nie prze­szka­dza­ła im w nacią­ga­niu łuku ani wła­da­niu włócz­nią. Właśnie stąd mia­ła pocho­dzić nazwa ple­mie­nia (z gr. a - bez, mazos - pierś). Jednak nie ma dowo­dów na to iż istot­nie ist­nia­ła powszech­na prak­ty­ka samo­oka­le­cze­nia się w celu popra­wie­nia spraw­no­ści bojo­wej lub odstra­sza­nia męż­czyzn. Mogły nato­miast okry­wać swe cia­ło tak, by jed­ną pierś zosta­wiać odsło­nię­tą, co mogło przy­czy­nić się do powsta­wa­nia podob­nych legend. Zresztą przez dłu­gi okres cza­su prze­ka­zy antycz­nych pisa­rzy oraz histo­ry­ków grec­kich i rzym­skich o ist­nie­niu Amazonek uwa­ża­no za mitycz­ne. Dopiero wyko­pa­li­ska prze­pro­wa­dzo­ne na cmen­ta­rzy­skach z okre­su pomię­dzy IV w. p.n.e. a III w. n.e. na tere­nach dzi­siej­szej Mołdawii, Ukrainy, Kazachstanu, Mongolii, Syberii i Zachodnich Chin dopro­wa­dzi­ły do odkry­cia gro­bów kobiet-wojow­ni­czek oraz wojow­ni­czek-kapła­nek grze­ba­nych wraz z orę­żem. W jed­nej z mogił odkry­to szkie­let kobie­ty z gro­tem strza­ły utkwio­nym w cie­le, co może świad­czyć o śmier­ci ponie­sio­nej pod­czas wal­ki. Znaleziono rów­nież szkie­let nasto­let­niej dziew­czyn­ki, posia­da­ją­cy zde­for­mo­wa­nia cha­rak­te­ry­stycz­ne dla osób spę­dza­ją­cych więk­szą część życia na koniu.
Amazonki były popu­lar­nym tema­tem sztu­ki sta­ro­żyt­nej. Najstarsze wize­run­ki przed­sta­wia­ją je jako grec­kie wojow­nicz­ki, póź­niej­sze jako scy­tyj­skie, ubra­ne w spodnie i obci­słą sza­tę z ręka­wa­mi, w czap­ce scy­tyj­skiej, z pół­księ­ży­co­wą tar­czą, łukiem i topo­rem. Od VII w. p.n.e. chęt­nie przed­sta­wia­no na wazach i pła­sko­rzeź­bach ama­zo­no­ma­chie, czy­li wal­ki hero­sów (Achillesa, Bellerofonta, Dionizosa, Heraklesa czy Tezeusza) z Amazonkami. Do dziś zacho­wa­ły się dwa fry­zy o tej tema­ty­ce. Pierwszy z IV w. p.n.e. autor­stwa rzeź­bia­rza Skopasa, z Mauzoleum w Halikarnasie. Drugi pocho­dzi ze świą­ty­ni Apollina w Basai i jest dato­wa­ny na V w. p.n.e. Dzięki zacho­wa­nej mar­mu­ro­wej kopii może­my podzi­wiać „Ranną Amazonkę” - jed­ną ze sław­nych rzeźb Polikleta. Również dzię­ki rzym­skiej kopii dotrwa­ła do naszych cza­sów rzeź­ba Fidiasza z poło­wy V w. p.n.e. Mity o Amazonkach znaj­du­ją odbi­cie rów­nież w póź­niej­szych dzie­łach, np. w pocho­dzą­cej z XVII wie­ku „Bitwie Amazonek” pędz­la Petera Paula Rubensa. Zresztą Rubens chęt­nie się­gał po tema­ty zaczerp­nię­te z mito­lo­gii, nie oparł się też Amazonkom. Obraz powstał w okre­sie peł­ne­go roz­wo­ju sty­lu Rubensa, któ­ry cechu­je swo­bo­da, jaśniej­sza tona­cja ciał oraz sil­nie dra­ma­tycz­na kom­po­zy­cja i oświe­tle­nie sce­ny, a tak­że wspa­nia­ła kolo­ry­sty­ka. Widzimy walecz­ne, ale i okrut­ne Amazonki na wspię­tych koniach, kłę­bo­wi­sko ciał koń­skich i ludz­kich, żywio­ło­wość, zamęt bitew­ny.

Jest to frag­ment arty­ku­łu, aby prze­czy­tać peł­ny tekst zapra­sza­my do zaku­pu kwar­tal­ni­ka „Hodowca i Jeździec” Rok V nr 4 (15) 2007 / Rok VI nr 1 (16) 2008.
Pismo dostęp­ne jest w Okręgowych / Wojewódzkich Związkach Hodowców Koni, Biurze PZHK, za pośred­nic­twem pre­nu­me­ra­ty oraz w wybra­nych skle­pach jeź­dziec­kich.

Więcej w Historia i sztuka

  • Historia i sztuka

    Tradycyjnie i na ludo­wo

    By

    tekst: Marek Doruch, Tadeusz Kołacz, Krzysztof Szuster zdję­cia: Karol Rzeczycki III Międzynarodowy Konkurs Tradycyjnego Powożenia o Trofeum...

  • Historia i sztuka

    WAHO i wia­dro kawio­ru

    By

    tekst: Jerzy Milczarek Gdy zimo­wa aura sprzy­ja tęsk­no­cie za słoń­cem i cie­płem lata, powra­cam wspo­mnie­nia­mi do gorą­cej...

  • Historia i sztuka

    Ku dosko­na­ło­ści

    By

    Andrzej Novák-Zempliński Czwarta edy­cja Międzynarodowego Konkursu Tradycyjnego Powożenia w Książu odby­ła się w dniach 23 – 24 lip­ca pod hono­ro­wym...

Na górę